Mleko kobiece i jego bogaty skład

W XXI wieku NADAL odkrywamy kolejne składniki i zaskakujące fakty na temat podstawowego pokarmu, jakim jest mleko matki. To niesamowite, że mleko kobiece, które istnieje od „zarania dziejów” ludzkości, ciągle kryje przed nami wiele tajemnic. Jednocześnie fascynujące jest, że dzięki postępowi nauki, w tym medycyny, dostępowi do coraz doskonalszej aparatury diagnostycznej, możemy te kolejne, nieznane karty odkrywać.

Pierwszoplanowym zastosowaniem jest oczywiście żywienie niemowląt i nieco starszych dzieci, natomiast mleko kobiece może być wykorzystywane również w leczeniu ran, w walce z zakażeniami bakteryjnymi i wirusowymi oraz we
wspomaganiu terapii chorób nowotworowych. Z powodzeniem można je stosować również u dziecka jako krople do oczu, nosa czy ucha, na odparzenia czy wysypkę, a u matki jako ukojenie dla podrażnionych brodawek sutkowych.

W skład mleka kobiecego wchodzą grupy związków, między innymi takich jak: tłuszcze, białka, cukry, a także przeciwciała, hormony, enzymy trawienne, komórki układu odpornościowego, komórki macierzyste i wiele innych składników biologicznie i immunologicznie aktywnych, witaminy i minerały, a także mikroflorę – wszystko to, czego nowo narodzony człowiek potrzebuje do życia w otaczającym go świecie, a co smakiem i zapachem przypomina mu wody płodowe.

Różnorodność mleka kobiecego

Skład ilościowy zmienia się wraz z wiekiem dziecka, porą roku, porą dnia, czy nawet stanem
zdrowia matki i dziecka (np.: w przypadku przeziębienia zwiększa się ilość przeciwciał).
Co ciekawe, również mleko matki, która urodziła przedwcześnie, swoim składem jest dostosowane do potrzeb jej dziecka. Dzięki temu niedojrzały jeszcze układ pokarmowy jest w stanie przyswajać taki pokarm i nadrabiać zaległości wynikające z przedwczesnych narodzin. W ten sposób korzysta z dobrodziejstw pokarmu idealnie dopasowanego do jego stadium rozwoju oraz umożliwia wzrost i funkcjonowanie w otaczającym świecie.

Należy wyróżnić jeszcze rodzaj mleka zwany siarą. To mleko w pierwszych
dniach po porodzie, które zawiera dużo białka, zarówno odżywczego, jak też w postaci potrzebnych oseskowi przeciwciał, laktoferyny, komórek odpornościowych, mniej tłuszczu i wody, przez co jest gęste i ma lekko żółtą barwę. Stanowi swego rodzaju ‘wzmacniacz’ odporności nowo narodzonego człowieka.

Grupy składników mleka:

TŁUSZCZE

Tłuszcze, jako wysokoenergetyczny składnik, w mleku kobiecym pełnią funkcję odżywczą,
oraz są niezbędne do rozwoju mózgu i układu nerwowego. Dodatkowo tłuszcze pomagają
przyswoić witaminy oraz hormony znajdujące się w mleku. Składnik ten jest lekkostrawny
i dobrze przyswajalny, a około 40-55% energii dostarczanej przez mleko pochodzi właśnie
z tłuszczu.

BIAŁKA

Mleko kobiece zawiera ponad 400 różnych białek, które pełnią wiele funkcji. Białka są
wykorzystywane jako czynniki odżywcze, budulcowe, transportowe, regulujące i wzmacniające odporność organizmu dziecka. Wpływają też na zdolność wchłaniania innych składników, np.: wapnia czy żelaza.
Białka pełnią najważniejszą rolę we wspieraniu dojrzewania systemu immunologicznego maluszka, dzięki czemu bronią niedojrzały jeszcze organizm przed wieloma chorobami powodowanymi przez drobnoustroje czy alergeny. Przykładami takich białek są laktoferyna oraz lizozym, których w siarze znajduje się więcej w porównaniu z mlekiem przejściowym czy dojrzałym. Noworodek zaraz po porodzie po raz pierwszy ma kontakt z tak wieloma obcymi patogenami i potrzebuje solidnego wsparcia, aby się przed nimi uchronić. Ważną rolę w tej walce bakteriami, wirusami czy alergenami pełnią obecne w mleku mamy immunoglobuliny (przeciwciała).

WĘGLOWODANY

Inaczej cukry, są (obok tłuszczy) ważnym i łatwym do wykorzystania źródłem energii. Głównym węglowodanem mleka jest laktoza, która nadaje mu słodki smak, umożliwia wchłanianie wapnia i fosforu oraz wspiera rozwój niezbędnej flory bakteryjnej. W tym zadaniu nieodzowną rolę spełniają także oligosacharydy, które jako naturalne prebiotyki stymulują i sprzyjają namnażaniu się w jelitach ochronnych dla organizmu bakterii probiotycznych.

WITAMINY

Witaminy można podzielić na dwie grupy: rozpuszczalne w tłuszczach i rozpuszczalne
w wodzie. Witaminy z pierwszej grupy to A, D, E oraz K, natomiast w drugiej znajduje się m.in. witamina C, niacyna, B1. B2, B6, B12 oraz B9 znana jako kwas foliowy. Mleko matki dostarcza witamin z obu grup w potrzebnej ilości i w odpowiednio przyswajalnej formie,
a każda z nich pełni inną funkcję w organizmie maluszka.

PORÓWNANIE

W mleku kobiecym znajduje się DHA (kwas dokozaheksaenowy) – składowa kwasu Omega 3, oraz ARA (kwas arachidonowy) – składowa kwasu Omega 6. DHA jest odpowiedzialny za prawidłowy rozwój i dojrzewanie mózgu, układu nerwowego oraz siatkówki oka, natomiast ARA jest niezbędny do właściwego rozwoju fizycznego. Dla porównania – w mleku krowim naturalnie składniki te są obecne jedynie w śladowych ilościach, niewystarczających na potrzeby ludzkiego oseska.

Równie ważne dla prawidłowego rozwoju dziecka są oligosacharydy, wytwarzane przez gruczoły mleczne kobiet. Substancje te są swoiste dla gatunku ludzkiego i mleko kobiece zawiera ich wielokrotnie więcej, niż mleko innych gatunków ssaków, w tym krów. Wspomnianej wcześniej laktoferyny w mleku kobiecym jest 20 razy więcej niż w mleku krowim, a lizozymu ponad 1000 razy więcej!

Mleko kobiece – mleko matki to wyjątkowo cenny kapitał, który naprawdę warto zainwestować w zdrowie waszych dzieci, by zapewnić im optymalny rozwój.

Trzymamy kciuki za waszą wspólną Drogę Mleczną, której nie sposób zastąpić!

Autorka: Nina Lemke, szczęśliwa żona i mama 8-miesięcznego Natanaela, którego z powodzeniem karmi piersią od narodzin. Z zawodu jest chemikiem, z zamiłowania doulą oraz promotorką karmienia piersią.

Konsultacja merytoryczna: lek. Urszula Bernatowicz-Łojko, pediatra, spec. neonatolog,
Certyfikowana Konsultantka Laktacyjna IBCLC.

Bibliografia:

1. M. M. Piskorska-Jasiulewicz, M. Witkowska-Zimny, Mleko kobiece jako naturalny produkt
   leczniczy.
2. J. Bryś, M. Wirkowska, A. Górska, K. Gajda, Charakterystyka i porównanie wybranych
   parametrów tłuszczu mleka modyfikowanego początkowego i tłuszczu mleka kobiecego.
3. Z. Zdrojewicz, M. Herman, M. Sałamacha, E. Starostecka, Mleko ludzkie – fakty i mity.
4. R. Pastuszka, J. Barłowska, Z. Litwińczuk, Alergenność mleka różnych gatunków zwierząt
   w porównaniu do kobiecego.
5. M. Orczyk-Pawiłowicz, A. Wesołowska, Różnice w biochemicznym składzie mleka matek
   wcześniaków i noworodków urodzonych o czasie – aspekt żywieniowy i terapeutyczny.
6. H. Mojska, Mleko kobiece – „złoty standard” w żywieniu niemowląt. Składniki odżywcze.